आधुनिक नेपालका प्रथम अर्थमन्त्री श्री सुवर्ण शमशेरबाट करिब ७५ वर्षअघि (२००८ साल माघ २१ गते) प्रारम्भ भएको मुलुकको आय र व्यय विवरण पेश गर्ने प्रणालीलाई निरन्तरता दिँदै यो सम्मानित सदनमा उभिँदा गौरवान्वित छु। "जनताको जीवनस्तर बेहतर" पाने तत्कालीन उद्देश्य आजपर्न उत्तिकै सान्दर्भिक छ।I am proud to stand in this honorable house, continuing the tradition of presenting the country's income and expenditure statement that began nearly 75 years ago (on Magh 21, 2008) by the first Finance Minister of modern Nepal, Mr. Suvarna Shumsher. The then objective of "Better Standard of Living for the People" remains equally relevant today.

यस अवसरमा नागरिक स्वतन्त्रता, लोकतान्त्रिक अधिकार, सामाजिक न्याय र समुन्नत नेपालका लागि भएका विभिन्न आन्दोलनहरूमा जीवन उत्सर्ग गर्नुहुने शहीदहरूप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नुका साथै आन्दोलनका घाइते र पीडितहरूप्रति गहिरो सहानुभूति व्यक्त गर्दछु।On this occasion, I offer my heartfelt tribute to the martyrs who sacrificed their lives in various movements for civil liberties, democratic rights, social justice and a prosperous Nepal, and express deep sympathy to the injured and victims of those movements.

सम्माननीय सदस्यज्यूहरू, यो बजेट वक्तव्य नेपालको आर्थिक रूपान्तरणको एक महत्वपूर्ण कदम हो। यसले मुलुकलाई समृद्धि, सुशासन र समावेशी विकासतर्फ डोर्‍याउने विश्वास लिएको छु।Honorable members, this budget speech is an important step in Nepal's economic transformation. I believe it will guide the country towards prosperity, good governance and inclusive development.

विश्व अर्थतन्त्रमा विद्यमान अनिश्चितता, जलवायु परिवर्तनका प्रतिकूल प्रभाव र भूराजनीतिक तनावका बाबजुद नेपालको अर्थतन्त्रले सन्तोषजनक प्रगति गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा आर्थिक वृद्धि दर ६.१% रहेकोमा आगामी वर्षमा ७.५% पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको छ।Despite global economic uncertainty, adverse effects of climate change and geopolitical tensions, Nepal's economy has made satisfactory progress. The economic growth rate of 6.1% in FY 2082/83 is targeted to reach 7.5% in the coming year.

वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति १४ महिनाभन्दा बढीको आयात धान्न सक्षम छ। वैदेशिक रोजगारबाट आउने विप्रेषण राष्ट्रिय उत्पादनको करिब २७% रहेको छ। बैंकिङ क्षेत्र स्थिर र सुदृढ छ। मुद्रास्फीति ५.८% मा रहेकोमा आगामी वर्ष ५.५% मा झार्ने लक्ष्य राखिएको छ।Foreign exchange reserves are sufficient to support over 14 months of imports. Remittances from foreign employment account for about 27% of national income. The banking sector is stable and sound. Inflation at 5.8% is targeted to come down to 5.5% next year.

पूँजी बजारमा क्रमिक सुधार भइरहेको छ। शेयर बजारमा लगानीकर्ताको विश्वास बढेको छ। निजी क्षेत्रको लगानी बढाउन, नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्न र व्यापार सुगमता सुधार गर्न यो बजेटले ठोस कदम चालेको छ।There is gradual improvement in the capital market. Investor confidence in the stock market has increased. This budget has taken concrete steps to increase private sector investment, promote innovation and improve ease of doing business.

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट निम्न पाँच प्राथमिकतामा केन्द्रित छ: (१) आर्थिक स्थिरता र उच्च वृद्धि, (२) उत्पादनशीलता वृद्धि र रोजगारी सिर्जना, (३) सामाजिक न्याय र समावेशीकरण, (४) सुशासन र संस्थागत सुदृढीकरण, र (५) वातावरण संरक्षण र जलवायु अनुकूलन।The Budget for FY 2083/84 is focused on five priorities: (1) Economic stability and high growth, (2) Productivity enhancement and employment creation, (3) Social justice and inclusion, (4) Good governance and institutional strengthening, and (5) Environmental protection and climate adaptation.

कुल बजेट रू. १९ खर्ब ९३ अर्ब प्रस्तुत गर्दछु। यसमध्ये चालू खर्च रू. १२ खर्ब २८ अर्ब, पूँजीगत खर्च रू. ३ खर्ब ३५ अर्ब र वित्त व्यय रू. ४ खर्ब ३० अर्ब रहेको छ। राजस्व लक्ष्य रू. १५ खर्ब ७ अर्ब निर्धारण गरिएको छ।I present a total budget of Rs. 19.93 Kharba. Of this, recurrent expenditure is Rs. 12.28 Kharba, capital expenditure Rs. 3.35 Kharba and financial expenditure Rs. 4.30 Kharba. Revenue target is set at Rs. 15.07 Kharba.

कृषि क्षेत्रमा रू. ९१ अर्ब ९७ करोड विनियोजन गरिएको छ। आधुनिक कृषि प्रविधि, सिँचाइ विस्तार, बीउबिजन र मल अनुदान, कृषि बीमा र किसान बजारमा लगानी बढाइएको छ। कृषि यान्त्रिकीकरणमा ५०% सम्म अनुदान उपलब्ध गराइनेछ।Rs. 91.97 billion has been allocated for the agriculture sector. Investment has been increased in modern agriculture technology, irrigation expansion, seeds and fertilizer subsidies, agriculture insurance and farmer markets. Subsidies of up to 50% will be provided for agricultural mechanization.

खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र कृषि उत्पादकत्व बढाउन राष्ट्रिय कृषि अनुसन्धान परिषदलाई थप रू. ३ अर्ब विनियोजन गरिएको छ। जैविक खेती प्रवर्द्धन र अर्गानिक उत्पादन निर्यात कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ।An additional Rs. 3 billion has been allocated to the Nepal Agricultural Research Council to ensure food security and increase agricultural productivity. Organic farming promotion and organic product export programs will be implemented.

कृषि बाली बीमामा सरकारले ७५% प्रिमियम अनुदान दिनेछ। पशुधन बीमाको विस्तार गर्दै ११ लाख किसानलाई बीमा कभरेज दिइनेछ। कृषि क्रेडिट ग्यारेन्टी कार्यक्रमलाई थप प्रभावकारी बनाइनेछ।The government will provide 75% premium subsidy on crop insurance. Extending livestock insurance, coverage will be provided to 1.1 million farmers. The Agricultural Credit Guarantee Program will be made more effective.

नेपालको जलस्रोत देशको सबैभन्दा ठूलो सम्पदा हो। ऊर्जा क्षेत्रमा रू. ९४ अर्ब ९० करोड विनियोजन गरिएको छ। बूढीगण्डकी (१,२०० MW), दूधकोशी (६३५ MW), तमोर (७६२ MW) लगायत राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरूमा लगानी बढाइनेछ।Nepal's water resources are the country's greatest asset. Rs. 94.90 billion has been allocated for the energy sector. Investment will be increased in national pride projects including Budhigandaki (1,200 MW), Dudhkoshi (635 MW), and Tamor (762 MW).

२०८५ सम्ममा १०,००० मेगावाट विद्युत उत्पादन गर्ने र वार्षिक १,००० मेगावाट भारत तथा बाङ्गलादेशमा निर्यात गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। विद्युत निर्यातबाट अर्बौं रुपैयाँ विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिने सम्भावना छ।The target is to produce 10,000 MW of electricity by 2085 and export 1,000 MW annually to India and Bangladesh. There is potential to earn billions of rupees in foreign currency through electricity exports.

सौर्य ऊर्जामा रू. ८ अर्ब विनियोजन गरिएको छ। छत पिभी सोलारमा ३०% सम्म अनुदान उपलब्ध हुनेछ। इलेक्ट्रिक सवारी साधनको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्न चार्जिङ स्टेशन विस्तार र कर सुविधा प्रदान गरिनेछ।Rs. 8 billion has been allocated for solar energy. Subsidies of up to 30% will be available for roof-top PV solar. Charging station expansion and tax incentives will be provided to promote electric vehicles.

शिक्षा क्षेत्रमा रू. २ खर्ब ६ अर्ब विनियोजन गरिएको छ। यसले शिक्षाको गुणस्तर सुधार, डिजिटल पाठ्यक्रम विकास र शिक्षक तालिमलाई प्राथमिकता दिन्छ। दलित, जनजाति, अपाङ्ग र गरिब परिवारका बालबालिकाका लागि छात्रवृत्ति थपिएको छ।Rs. 206 billion has been allocated for the education sector. This prioritizes quality improvement, digital curriculum development and teacher training. Scholarships have been increased for children of Dalit, indigenous, disabled and poor families.

स्वास्थ्य क्षेत्रमा रू. ८३ अर्ब ७ करोड विनियोजन गरिएको छ। सार्वभौमिक स्वास्थ्य बीमा विस्तार गरी प्रति परिवार वार्षिक रू. ५ लाखको बीमा सुरक्षा दिइनेछ। प्रत्येक जिल्लामा कम्तीमा एक सुसज्जित अस्पताल स्थापना गरिनेछ।Rs. 83.07 billion has been allocated for the health sector. Universal health insurance will be expanded to provide annual insurance coverage of Rs. 500,000 per family. At least one well-equipped hospital will be established in each district.

सामाजिक सुरक्षामा रू. १ खर्ब ७३ अर्ब विनियोजन गरिएको छ। वृद्ध भत्ता रू. ४,०००, विधवा भत्ता रू. ४,०००, अपाङ्गता भत्ता रू. ४,०००-६,०००, एकल महिला भत्ता र दलित छात्रवृत्ति जारी राखिनेछ।Rs. 173 billion has been allocated for social security. Old age allowance Rs. 4,000, widow allowance Rs. 4,000, disability allowance Rs. 4,000-6,000, single women allowance and Dalit scholarship will continue.

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा ५ लाख नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम, कृषि आधुनिकीकरण, पूर्वाधार निर्माण र निजी क्षेत्र प्रवर्द्धनबाट यो लक्ष्य हासिल गरिनेछ।The target is to create 500,000 new jobs in FY 2083/84. This target will be achieved through the PM Employment Program, agricultural modernization, infrastructure construction and private sector promotion.

भौतिक पूर्वाधार क्षेत्रमा रू. ३ खर्ब ३५ अर्ब विनियोजन गरिएको छ। काठमाडौं-तराई द्रुतमार्ग, मध्यपहाडी राजमार्ग, नागढुंगा द्वितीय सुरुङमार्ग र रक्सौल-काठमाडौं रेलमार्गको काम अगाडि बढाइनेछ।Rs. 335 billion has been allocated for physical infrastructure. Work on Kathmandu-Terai Expressway, Mid-Hill Highway, Nagdhunga Second Tunnel and Raxaul-Kathmandu Railway will be advanced.

काठमाडौं महानगरमा मेट्रो रेलको प्रिफिजिबिलिटी अध्ययन सम्पन्न गरिनेछ। सार्वजनिक यातायात विद्युतीकरण, बस र्‍यापिड ट्रान्जिट र पैदल यात्री मैत्री सहर विकासमा लगानी बढाइनेछ।Pre-feasibility study for Kathmandu Metro Rail will be completed. Investment will be increased in public transport electrification, Bus Rapid Transit and pedestrian-friendly city development.

राजस्व परिचालन बढाउन र कर प्रणाली सरल, पारदर्शी र न्यायोचित बनाउन विभिन्न सुधार प्रस्ताव गरिएको छ। करदाताको सेवासुविधा सुधार, डिजिटल कर प्रणाली र ई-इनभ्वाइसिङ लागू गरिनेछ।Various reforms have been proposed to increase revenue mobilization and make the tax system simple, transparent and equitable. Improvements in taxpayer services, digital tax system and e-invoicing will be implemented.

व्यक्तिगत आयकर ढाँचा सरल बनाइएको छ। उत्पादनमूलक उद्योगमा आयकर दर २०% मा झारिएको छ। IT तथा सफ्टवेयर कम्पनीहरूलाई १५% दरमा कर लगाइनेछ। स्टार्टअप कम्पनीहरूलाई ३ वर्षसम्म आयकर छुट दिइनेछ।The personal income tax structure has been simplified. Income tax rate for manufacturing industries has been reduced to 20%. IT and software companies will be taxed at 15%. Startup companies will be given income tax exemption for 3 years.

VAT दर १३% कायम राखिएको छ। VAT दर्ता सीमा रू. ७५ लाखमा बढाइएको छ। डिजिटल सेवामा VAT लागू गरिनेछ। मदिरा र सुर्तीमा अन्तःशुल्क २०% ले बढाइएको छ।VAT rate is maintained at 13%. VAT registration threshold has been raised to Rs. 7.5 million. VAT will be applied to digital services. Excise duty on alcohol and tobacco has been increased by 20%.

नेपाल राष्ट्र बैंकसँग समन्वय गरी मुद्रास्फीति ५.५% भित्र राख्ने, ब्याजदर स्थिर राख्ने र निजी क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह बढाउने नीति अवलम्बन गरिनेछ। लघुवित्त संस्थाहरूको नियमन सुधार र सहकारी क्षेत्रको सुदृढीकरण गरिनेछ।In coordination with Nepal Rastra Bank, policies will be adopted to keep inflation within 5.5%, maintain stable interest rates and increase credit flow to the private sector. Microfinance institution regulation improvement and cooperative sector strengthening will be undertaken.

वैदेशिक अनुदान रू. १ खर्ब ७ अर्ब र वैदेशिक ऋण रू. ९६ अर्ब परिचालन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। आन्तरिक ऋण रू. २ खर्ब ८३ अर्ब उठाइनेछ। सार्वजनिक ऋण GDP को ४२% भित्र राख्ने प्रतिबद्धता गरिएको छ।The target is to mobilize foreign grants of Rs. 107 billion and foreign loans of Rs. 96 billion. Domestic debt of Rs. 283 billion will be raised. Commitment has been made to keep public debt within 42% of GDP.

विकास साझेदारहरूसँग सम्बन्ध सुदृढ गरी वैदेशिक सहायताको प्रभावकारिता बढाइनेछ। ऋण चुक्ता गर्ने क्षमता कायम राख्दै नयाँ परियोजनाहरूमा ऋण लिने नीति अवलम्बन गरिनेछ।The effectiveness of foreign aid will be increased by strengthening relations with development partners. A policy of borrowing for new projects while maintaining debt repayment capacity will be adopted.

सम्माननीय सदस्यज्यूहरू, यो बजेट वक्तव्यमार्फत म नेपाललाई समृद्ध, सुशासित र समावेशी बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु। जनताको जीवनस्तर बेहतर बनाउने लक्ष्य हासिल गर्न सरकार दृढ छ।Honorable members, through this budget speech, I express commitment to making Nepal prosperous, well-governed and inclusive. The government is determined to achieve the goal of improving the standard of living of the people.

यो बजेट आर्थिक वृद्धि, रोजगारी सिर्जना, सामाजिक न्याय र वातावरण संरक्षणको संतुलनमा आधारित छ। यो बजेट कार्यान्वयन गर्न सरकार, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज र विकास साझेदारको सहकार्य आवश्यक छ।This budget is based on a balance of economic growth, employment creation, social justice and environmental protection. Implementation of this budget requires cooperation from government, private sector, civil society and development partners.

अन्तमा, यो बजेट वक्तव्यलाई सम्माननीय सदनले स्वीकृत गर्नुहुनेछ भन्ने विश्वास व्यक्त गर्दै धन्यवाद।Finally, I express confidence that the honorable house will approve this budget speech and offer my thanks.